کتاب کار و راهنمای مطالعهٔ دانش‌آموز

مقدمه
یکی از راهبردهای مهم در یادگیری، انجام تمرین‌های متناسب با اصول یادگیری و تکرار آن است. این امر اگر همراه با گسترش مفاهیم و بر مبنای اصول یادگیری باشد به یاد‌گیری عمیق و پایدار خواهد انجامید و از طرفی چنانچه تمرین‌های مناسب، هم به‌صورت ساده و هم پیچیده طراحی و انجام شود می‌تواند در کاربرد مفاهیم و اصول برای پیش‌بینی پدیده‌های دیگر کمک کند. دورهٔ کتاب‌های کار و راهنمای مطالعهٔ دانش‌آموز براساس برنامهٔ درسی دورهٔ متوسطه و به ‌منظور بهبود امر یادگیری دانش‌آموزان تهیه شده است. در این کتاب‌ها ابتدا بعضی از مفاهیم کتاب‌های درسی با ذکر مصادیق تشریح شده است و بعد از توسعهٔ آن مفاهیم، مصادیق آن در قالب تمرین‌های طبقه‌بندی‌شده برای یادگیری عمیق آمده است.
دانش‌آموزان باید همواره کتاب درسی را اصل قرار داده و برای آمادگی بیشتر و انجام تکالیف از این کتاب‌ها استفاده نمایند. بدیهی است کتاب کار و راهنمای مطالعه در کنار کتاب درسی با راهنمایی معلم می‌تواند مفید باشد. این سازمان امیدوار است علاوه بر تألیف کتاب‌های کار و راهنمای مطالعه برای درس‌های ریاضی، فیزیک، شیمی، زیست‌شناسی، زبان انگلیسی، زبان و ادبیات فارسی و عربی نسبت به تهیهٔ کتب مناسب برای سایر دروس نیز متناسب با رشتهٔ تحصیلی دانش‌آموزان به‌تدریج اقدام نماید. این اقدام مرهون همکاری شایستهٔ مؤسسهٔ فرهنگی فاطمی با این سازمان برای تحقق بخشی از اهداف ذکر شده است.
                                                                                                                              سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی
وزارت آموزش و پرورش                                                                                                                                              

پیشگفتار مؤلفان
                           از خدا جوییم توفیق ادب    بی‌ادب محروم ماند از لطف رب
ادبیات فارسی، گنجینه‌ی مهر و معرفت ایرانی است. آرزوها، عشق‌ها، اخلاق، حکمت‌ها، پندها، توصیف‌ها، باورها، آداب، عادت‌ها، دانش زندگی و ... همه و همه در ادب فارسی جلوه‌گر شده‌اند. با ورود به این دنیای رنگارنگ و خواستنی، انسانیت را برجسته‌تر و زندگی را خواستنی‌تر خواهیم دید.
کتاب کار و راهنمای مطالعه‌ی ادبیات فارسی سال سوم نظری ویژه‌ی رشته‌های غیر علوم‌انسانی، کوشیده است گوشه‌های کوچکی از مجموعه‌ی زیبای آفرینش هنری به‌وسیله‌ی واژه‌ها ر نشان دهد. هدف کتاب، دریافت لذت ادبی و آن‌گاه شناخت هنری است. لذت را فدای کنکور نکنیم. معرفت را به بهانه‌ی پذیرش در دانشگاه از دست ندهیم. ما پاسداران این فرهنگ و ادبیم. غنیمت گران‌بهای فرهنگی را که از تاراج ترسناک تاریخ در امان نگه داشته‌اند، به رایگان ندهیم و ارزان نفروشیم.
کتابی که در دست دارید، یاور بی‌ادعایی است که در درک لذت و معرفت ادب فارسی به یاری شما آمده است. این کتاب، هرگز جانشینی برای کتاب درسی و آموزش‌های ارزشمند دبیران در کلاس نیست. اگر شایستگی آن را داشته باشد، در حکم مشاور و دوستی متواضع است که امید آن دارد به هنگام ضرورت و در وقت لزوم، مورد مراجعه قرار گیرد تا شاید گرهی گشوده گردد و مشکلی آسان شود. و دیگر هیچ.

راهنمای استفاده از کتاب
کتاب دارای چهارده درس است. هر درس از بخش‌های زیر تشکیل می‌شود:
ـ شناسنامه شامل معرفی کلیدی درس از نظر قالب، سبک، نوع، وزن، محتوا و ...
ـ اهداف آموزشی شامل اهداف کلی و جزئی درس تا با توجه به اهداف روند مطالعه را ادامه داده و دنبال کنیم.
ـ منابع کمکی شامل معرفی مهم‌ترین منابع کمکی در ارتباط با درس و مطالعات وسیع‌تر و دامنه‌دارتر
ـ درآمدی بر درس شامل معرفی مختصر و کلی با درس و آشنایی با آن و زمینه‌سازی برای درک بهتر متن
ـ شرح مفاهیم درس در قالب توضیح، تفسیر و بازگردانی متون درس‌ها که با توجه به نوع درس (نظم ـ نثر) شیوه‌ای خاص برگزیده می‌شود. سعی شده است متن‌ها از سه زاویه‌ی زبانی، ادبی و فکری بررسی شود.
ـ نکته‌ها، دانستنی‌ها، بیاموزیم‌ها، فعالیت‌ها، نمونه‌های بیشتر که در لابه‌لای درس‌ها هر کجا که لازم بوده است، آورده‌ایم.
ـ پرسش‌ها: در این کتاب از انواع گوناگون پرسش‌ها جهت آزمون‌سازی بهره گرفته‌ایم. هر گروه از این‌آزمون‌ها هدف‌های خاصی را با توجه به سطوح ارزشیابی دنبال می‌کنند. پرسش‌های متعدد و گونه‌گون این امکان را برای فراگیر میسر می‌سازد که بتواند خود را ارزشیابی کند. سؤالات با توجه به اهداف درس و از ساده به مشکل طراحی شده است. پرسش‌های این مجموعه که بخش عمده‌ای از کتاب را تشکیل می‌دهد هفت نوع است:
پرسش‌های مروری: هدف از این پرسش‌ها، مروری مجدد به درس و تکرار مفاهیم مهم و کلیدی هر درس است. پس از مطالعه‌ی درس به این پرسش‌ها پاسخ می‌دهیم و چنان‌چه پاسخ آن را نیافتیم به متن درس مراجعه می‌کنیم.
پرسش‌های درست، نادرست: این نوع پرسش از نوع تشخیصی است. چنان‌چه درس را به‌طور کامل مطالعه کرده باشیم می‌توانیم عبارت‌های درست را از نادرست تشخیص دهیم. لازم است شکل درست عبارت‌های نادرست را در زیر عبارت و در محل تعیین شده یک‌بار دیگر بنویسیم.
پرسش‌های مفهومی: ناظر بر حیطه‌ی درک و فهم است. پس از به‌خاطر سپردن مفاهیم، درک صحیح آن‌ها و فهم محتوا از اهمیت به‌سزایی برخوردار است. پاسخ به این پرسش‌ها برآورنده‌ی این هدف مهم آموزشی است.
پرسش‌های مرتبط: در این پرسش‌ها چند مطلب در یک ستون و چند مطلب در ستون دیگر می‌آید که این دو گروه مطالب با هم در ارتباط هستند. درک رابطه‌ی یک به یک محتوای دو ستون تمرینی برای فهم بهتر متن است.
پرسش‌های مقایسه‌ای: مقایسه یکی از راه‌های درک و پرورش معانی و مطالب و مفاهیم است. در مقایسه امکان درک و یافتن تفاوت‌ها و شباهت‌ها به‌وجود می‌آید و باعث می‌شود یادگیری عمیق‌تر گردد.
پرسش‌های تحقیقی: برای درک عمیق‌تر درس و تعمیم محتوا و پژوهش در زمینه‌ی خاص مورد تدریس پیش‌بینی شده است. با تحقق این پرسش‌ها انتظار می‌رود مفهوم مورد نظر برای همیشه در یاد و خاطر فراگیران بماند.
پرسش‌های چهارگزینه‌ای: که برای داوطلبان کنکور سراسری بیشتر فایده دارد و با نمونه سؤالات آزمون‌های سراسری همراه شده‌اند.
توجه: پاسخ تمامی پرسش‌ها (جز تحقیقی و مقایسه‌ای) در پایان کتاب آمده است تا در هنگام ضرورت از آن‌ها استفاده کنید.
قلب‌هاتان نورانی، اندیشه‌هایتان بارور، دست‌هایتان توانا و گام‌هایتان استوار باد.
                                                                                                                                                      پیروز و موفق باشید
مؤلفان